Tambora

Op 10 en 11 april van het jaar 1815 ontploft de stratovulkaan Tambora, die ligt op het Indonesische eiland Sumbawa. Inwoners in het oosten van Sumatra, 2500 kilometer naar het westen, schrikken op van het lawaai! De enorme uitbarsting wordt pas op 17 mei 1816 in Nederland, door een artikeltje in de Letterbode.  Men schat dat rond 70.000 mensen stierven in het ongekende natuurgeweld. De temperatuur daalt wereldwijd. Oosten mislukken. Van de enorme vulkaan van 4200 meter hoogte resteert na de giga-klap nog 2800 meter, met een krater van zes kilometer in doorsnee. De gevolgen voor het weer zijn enorm: in oude doorgezaagde bomen zijn de jaarringen van 1816 en 1817 flinterdun, vertelt Google.                                                                                                                                   Op 18 juni van datzelfde jaar 1815 vindt de slag bij Waterloo plaats, de eindafrekening tussen de Franse zelfbenoemde keizer Napoleon en de Engelse, Nederlandse en Duitse troepen. Er sneuvelen 23.700 soldaten; 4147 van hen zijn Nederlander. Op 7 juli wordt Parijs ingenomen. De keizer wordt verbannen naar Sint Helena. Het nieuwe Koninkrijk onder Willem I ontstaat. 

Al deze feiten lees ik uitgebreid in het pas verschenen boek  Duizend jaar  weer, wind en water in de Lage Landen. Dit boek van 992 bladzijden is geschreven door Jan Buisman, een vroegere KNMI-directeur. Het is deel zeven van een indrukwekkende serie. Buisman wilde in dit deel de periode 1800 – 1850 behandelen, maar stuitte op zoveel interessant materiaal dat hij op de helft bleef steken! Hij is momenteel 94 jaar oud.

Buisman vertelt ook over een tweetal kievitsnesten, gevonden door de soldaat Pieter Gorter (een Fries?) op 16 januari (!) 1817 op het -toen nog –eiland Wieringen. Een nest met twee en één met drie. Hij biedt de eieren aan zijn superieur aan, schout-bij-nacht jonkheer H.A.Ruijsch, in Haarlem aan, als hij naar zijn onderdeel terugkeert. Ruijsch maakt melding van de ‘kivietsnesten’ in zijn logboek.

Buisman citeert deze militair en legt een mogelijk verband met de vreemde weersomstandigheden op de wereld met schuivende seizoenen na de ontploffing van de Tambora in april 1815.De boeken doen wat de titel zegt en veel meer dan dat. Buisman legt relaties met alle mogelijke feiten van de wereld: politiek, krijgskundig, de natuur, de oogsten, hoe mensen leefden. En nog veel meer. Uitermate boeiende lectuur voor de liefhebber. De boeken worden uitgegeven bij de Uitgeverij Van Wijnen in Franeker. Een geweldige uitdaging voor deze Friese uitgeverij. De vermakelijke tekening (polsen, boom!) is gemaakt door een Fransman, die gelegerd was in Friesland.